.tr Domain Tescili: TRABİS Süreci ve Gereksinimler

.tr Domain Tescili: TRABİS Süreci ve Gereksinimler

Türkiye'de ".tr" uzantılı bir alan adı almak isteyen herkesin er ya da geç karşılaştığı bir kısaltma var: TRABİS. 2022 yılında devreye giren bu sistem, .tr alan adı yönetimini köklü şekilde değiştirdi — hem kimlerin .tr alabileceğini hem de tescil sürecinin nasıl işlediğini yeniden tanımladı. Bu yazıda TRABİS'in ne olduğunu, .tr uzantı ailesinin nasıl kategorize edildiğini, tescil için gereken belgeleri ve adım adım süreci; ayrıca sık yapılan hataları ele alıyoruz.

Konuya girmeden önce genel bir hatırlatma: alan adı, bir web sitesinin en temel kimlik unsurudur ve doğru seçim, marka güvenilirliği açısından kritiktir. Bu konuyu daha geniş çerçevede ele alan Alan Adı Nedir? Domain Satın Alma ve Seçim Rehberi yazımıza da göz atabilirsiniz.

TRABİS Nedir?

TRABİS, ".TR Ağ Bilgi Sistemi"nin kısaltmasıdır ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde kurulmuş, .tr uzantılı alan adlarının merkezi kayıt ve yönetim altyapısıdır. Nisan 2022'de resmi olarak faaliyete geçen TRABİS, daha önce ODTÜ bünyesindeki Nic.tr tarafından yürütülen .tr alan adı yönetim görevini devraldı.

Bu geçişin pratikteki en önemli sonucu şu oldu: .tr alan adı tescili artık tek bir merkezi kayıt otoritesi üzerinden değil, TRABİS'e akredite olmuş yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları (registrar) aracılığıyla yapılıyor. Yani kullanıcı doğrudan TRABİS'e başvurmuyor; hosting/domain sağlayıcısı üzerinden işlem yapıyor, sağlayıcı da arka planda TRABİS altyapısıyla konuşuyor. Bu model, uluslararası alan adı sisteminde (ICANN registrar yapısında) uzun süredir kullanılan modele benziyor ve süreci standartlaştırmayı amaçlıyor.

Büyükweb perspektifi: TRABİS geçişiyle birlikte .tr tescili artık "kapalı devre" bir sistem olmaktan çıktı; kayıt kuruluşları üzerinden rekabetçi ve şeffaf bir yapıya evrildi. Bizim için bunun anlamı, müşterilerimize .tr tescilini standart bir domain işlemi kadar akıcı sunabilmek — ama aynı zamanda TRABİS'in getirdiği kimlik doğrulama zorunluluklarını da eksiksiz uygulamak.

TRABİS Öncesi ve Sonrası Kısa Karşılaştırma

Konu	TRABİS Öncesi (Nic.tr dönemi)	TRABİS Sonrası
Yönetim	ODTÜ Nic.tr	BTK / TRABİS
Tescil kanalı	Genellikle doğrudan başvuru	Yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları üzerinden
Gerçek kişi .tr hakkı	Kısıtlı, çoğunlukla belge/gerekçe şartı	TC kimlik numarasıyla doğrudan başvuru imkânı
Kimlik doğrulama	Belge bazlı	e-Devlet destekli elektronik doğrulama
Uyuşmazlık çözümü	Ayrı mekanizmalar	TRABİS bünyesinde merkezi süreç

.tr Uzantı Ailesi: Hangi Uzantı Kime Uygun?

".tr" tek bir uzantı değil, aslında bir uzantı ailesidir. Her alt uzantının kendi kullanım amacı ve bazı durumlarda ek şartları vardır:

• .tr — Genel amaçlı, hem gerçek hem tüzel kişilerin başvurabildiği en geniş kapsamlı uzantı.
• .com.tr — Ticari faaliyet yürüten şirketler için, genellikle vergi levhası/ticaret sicili gibi kurumsal kimlik bilgisi istenir.
• .net.tr — Ağ altyapısı ve internet hizmeti sağlayıcılarına yönelik, ancak pratikte ticari kullanım da yaygındır.
• .org.tr — Vakıf, dernek gibi kâr amacı gütmeyen kuruluşlar için.
• .gen.tr — Gerçek kişilerin geleneksel olarak en çok tercih ettiği, kişisel kullanım ağırlıklı uzantı.
• .av.tr — Sadece baroya kayıtlı avukatlar tarafından alınabilir, baro levhası doğrulaması gerekir.
• .edu.tr — Sadece Yükseköğretim Kurulu (YÖK) onaylı eğitim kurumlarına özeldir.
• .gov.tr — Sadece kamu kurum ve kuruluşlarına özeldir, resmi yazı ile başvuru şarttır.
• .bel.tr — Belediyeler için ayrılmıştır.
• .k12.tr — İlk ve orta öğretim kurumları için.
• .pol.tr — Emniyet teşkilatına özel bir uzantıdır.

Bu kategorilerden görülebileceği gibi, TRABİS sistemi ".tr" ailesini sektörel bir hiyerarşiye oturtmuş durumda. Genel amaçlı bir işletme veya kişisel proje için çoğunlukla .com.tr, .tr veya .gen.tr yeterli olurken; meslek odası veya kamu bağlantılı uzantılar ek doğrulama gerektirir.

Kimler .tr Alan Adı Alabilir? Temel Gereksinimler

TRABİS'in getirdiği en büyük pratik değişikliklerden biri, .tr uzantısının artık gerçek kişilere de doğrudan açık olması. Yani şirket kurmadan, sadece bireysel kimliğinizle .tr alan adı tescili yaptırabiliyorsunuz. Ancak kayıt sırasında istenen bilgiler kişi tipine göre değişiyor:

Gerçek Kişiler İçin

• T.C. Kimlik Numarası — kayıt formunda zorunlu alan.
• Ad-soyad bilgilerinin resmi kimlikle birebir uyuşması.
• Bazı kayıt kuruluşları, e-Devlet üzerinden kimlik doğrulama adımı isteyebilir.
• Yabancı uyruklu bireyler için pasaport numarası ve ilgili kimlik bilgileri.

Tüzel Kişiler (Şirketler, Kurumlar) İçin

• MERSİS numarası (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) — şirketin ticaret siciline kayıtlı olduğunu gösterir.
• Vergi kimlik numarası.
• Ticaret unvanının başvuru formundaki unvanla birebir eşleşmesi.
• Kategoriye özel uzantılarda (.av.tr, .edu.tr, .gov.tr gibi) ilgili meslek/kurum belgesi.

Büyükweb perspektifi: Sık karşılaştığımız bir hata, başvuru formuna yazılan isim/unvan ile resmi kayıttaki (nüfus kaydı veya ticaret sicili) ismin birebir örtüşmemesi. Tek bir noktalama işareti farkı bile doğrulamanın reddedilmesine yol açabiliyor — başvurudan önce resmi belgenizdeki yazımı harfi harfine kontrol etmenizi öneririz.

Tescil Süreci: Adım Adım

.tr alan adı tescili, teknik olarak diğer uzantılardan (örneğin .com) biraz daha fazla doğrulama adımı içerir. Genel akış şu şekilde işler:

1. Alan adı sorgulama — İstediğiniz .tr uzantılı ismin müsait olup olmadığını kontrol edersiniz.
2. Kayıt kuruluşu üzerinden başvuru — TRABİS'e akredite bir kayıt kuruluşu (registrar) üzerinden başvuru formunu doldurursunuz.
3. Kimlik/kurum bilgisi girişi — Gerçek kişi için TC kimlik no, tüzel kişi için MERSİS/vergi bilgisi girilir.
4. Doğrulama — Sistem, girilen bilgileri ilgili resmi kayıtlarla (nüfus, MERSİS, meslek odası vb.) elektronik olarak eşleştirir.
5. Kategori bazlı ek belge (varsa) — .av.tr, .edu.tr, .gov.tr gibi uzantılarda ek belge/onay istenir.
6. Ödeme ve aktivasyon — Doğrulama tamamlandıktan sonra ödeme yapılır ve alan adı aktif hale gelir.
7. DNS/nameserver yapılandırması — Alan adı, hosting veya sunucu altyapınıza yönlendirilir.

Son adım genellikle atlanan ama en kritik kısımdır: alan adının tescili tamamlansa bile, doğru DNS kayıtları (A, CNAME, MX gibi) ayarlanmadan site veya e-posta çalışmaz. Bu konuyu detaylı işleyen DNS Kayıtları: A, AAAA, CNAME, MX, TXT, NS Kayıtları Rehberi yazımızı inceleyebilirsiniz.

# Örnek: .tr alan adı tescil sonrası tipik DNS yapılandırması
A       @       185.xx.xx.xx        (sunucu IP adresiniz)
CNAME   www     example.tr
MX      @       10 mail.example.tr
TXT     @       "v=spf1 include:_spf.example.tr ~all"

Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi, tescil tamamlandıktan sonra alan adını gerçek anlamda "canlı" hale getiren adım DNS kayıtlarının doğru girilmesidir. E-posta teslimat sorunlarını önlemek için SPF/DKIM/DMARC kayıtlarını da eksiksiz yapılandırmanızı öneririz; bu konuda SPF, DKIM, DMARC E-posta Kimlik Doğrulama Rehberi yazımız yol gösterici olabilir.

WHOIS Gizliliği ve Kişisel Veri Koruması

TRABİS sistemi, kişisel verilerin korunması mevzuatına uyumlu bir yaklaşım benimser. Gerçek kişi tescillerinde, WHOIS sorgusunda görünen bilgiler genel kayıt kuruluşlarına kıyasla daha sınırlı tutulur; TC kimlik numarası gibi hassas veriler herkese açık şekilde yayınlanmaz. Yine de tescil sahibinin iletişim bilgilerinin (özellikle tüzel kişilerde) kısmen görünür olabileceğini bilmek, alan adı seçerken gizlilik beklentinizi netleştirmenize yardımcı olur.

Transfer, Yenileme ve Uyuşmazlık Çözümü

Transfer Süreci

Bir .tr alan adını bir kayıt kuruluşundan diğerine taşımak istediğinizde, TRABİS üzerinden transfer kodu/onay mekanizması işletilir. Süreç, uluslararası domain transferlerine benzer şekilde eski ve yeni kayıt kuruluşu arasında elektronik onay akışıyla ilerler. Genel transfer prensipleri ve dikkat edilmesi gereken noktalar için Domain Transfer: Alan Adı Taşıma Süreci ve Dikkat Edilecekler yazımıza bakabilirsiniz — .tr'ye özgü ek doğrulama adımları dışında genel mantık aynıdır.

Yenileme

.tr alan adları da diğer uzantılar gibi belirli süreler için (genellikle 1 yıl bazında) tescil edilir ve süre sonunda yenilenmesi gerekir. Yenileme tarihini kaçırmak, alan adının askıya alınmasına ve nihayetinde başkası tarafından tescil edilebilir hale gelmesine yol açabilir — bu yüzden otomatik yenileme veya hatırlatma mekanizmalarını aktif tutmak önemlidir.

Uyuşmazlık Çözümü

TRABİS bünyesinde, marka hakkı ihlali veya kötü niyetli tescil iddialarına ilişkin idari bir uyuşmazlık çözüm mekanizması işletilir. Bir marka sahibi, kendi markasıyla aynı/benzer bir .tr alan adının kötü niyetle tescil edildiğini düşünüyorsa bu mekanizma üzerinden itirazda bulunabilir. Marka ve hukuki boyutları daha geniş ele alan Alan Adı Tescili, Marka Koruması ve Hukuki Boyutlar yazımızda bu konuyu ayrıntılı işledik.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış kişi tipiyle başvuru: Şirket adına alınacak bir domain için gerçek kişi bilgisiyle başvurmak, ileride devir/transfer sürecinde sorun yaratır.
• Unvan/isim uyuşmazlığı: Başvuru formundaki isim ile resmi kayıttaki isim arasında en ufak fark, doğrulamanın reddine yol açabilir.
• Kategori uzantısını yanlış seçmek: .av.tr'yi meslek belgesi olmadan, .edu.tr'yi YÖK onayı olmayan bir kurum adına almaya çalışmak zaman kaybettirir.
• DNS yapılandırmasını atlamak: Tescil tamamlanır ama nameserver/A kaydı ayarlanmadığı için site "yayında değil" görünür.
• Yenileme tarihini takip etmemek: Otomatik yenileme kapalıyken süre dolduğunda alan adı kaybedilebilir.
• Tek uzantıyla yetinmek: Markayı sadece .com.tr üzerinden tescillemek, .tr ve .com.tr gibi benzer varyantların başkası tarafından alınması riskini doğurur.

Büyükweb perspektifi: Domain tescili genellikle "beş dakikalık işlem" sanılır ama .tr özelinde kimlik doğrulama adımları işi biraz uzatabilir. Bizim önerimiz, projeye başlamadan önce kimlik/kurum belgelerinizi hazır bulundurmanız — bu, doğrulama sürecini büyük ölçüde hızlandırır.

Alan Adını Aldıktan Sonra: Hosting ve Altyapı

.tr alan adınızı tescil ettirdikten sonra sıradaki adım, siteyi barındıracağınız altyapıyı seçmektir. Türkçe karakterli veya uluslararasılaştırılmış alan adı (IDN) kullanmayı düşünüyorsanız, punycode dönüşümünün nasıl işlediğini Uluslararası Alan Adı (IDN): Türkçe Karakter Desteği ve Punycode yazımızdan inceleyebilirsiniz.

Kurumsal veya bireysel bir web projesi için güvenilir bir barındırma altyapısı arıyorsanız, Büyükweb'in web hosting paketleri günlük otomatik yedekleme ve teknik destek ile birlikte sunulur. Domain tescili ile hosting hizmetinin ayrı hizmetler olduğunu belirtmekte fayda var: Büyükweb'de domain kayıt hizmeti mevcuttur ancak hosting paketine dahil ücretsiz bir domain sunulmaz — alan adı ve barındırma ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken kalemlerdir. Güncel paket detayları ve fiyatlandırma için web hosting sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

TRABİS nedir, kim yönetiyor?

TRABİS, ".TR Ağ Bilgi Sistemi"nin kısaltmasıdır ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yönetilir. Nisan 2022'de faaliyete geçerek .tr uzantılı alan adlarının merkezi kayıt ve yönetim görevini üstlenmiştir; bu görev daha önce ODTÜ bünyesindeki Nic.tr tarafından yürütülüyordu.

Gerçek kişi olarak .tr alan adı alabilir miyim?

Evet. TRABİS ile birlikte gerçek kişiler, T.C. kimlik numaraları ile doğrudan .tr uzantılı alan adı başvurusunda bulunabiliyor. Şirket kurmuş olmanız veya ticari bir gerekçe göstermeniz şart değildir.

.tr ile .com.tr arasındaki fark nedir?

.tr genel amaçlı ve hem gerçek hem tüzel kişilere açık bir uzantıdır. .com.tr ise özellikle ticari faaliyet gösteren şirketler için düşünülmüştür ve genellikle vergi/ticaret sicili bilgisi ile ilişkilendirilir. İkisi de teknik olarak aynı şekilde çalışır, fark kayıt sırasında istenen kurumsal doğrulamadadır.

Tescil sürecinde hangi belgeler istenir?

Gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası yeterlidir. Tüzel kişilerde MERSİS numarası ve vergi kimlik bilgisi istenir. .av.tr, .edu.tr, .gov.tr gibi kategoriye özel uzantılarda ayrıca meslek odası kaydı, YÖK onayı veya resmi kurum yazısı gibi ek belgeler gerekebilir.

.tr alan adı tescili ne kadar sürer?

Standart .tr veya .com.tr gibi genel uzantılarda kimlik doğrulama otomatik ve elektronik olduğu için süreç genellikle kısa sürer. Ancak .av.tr, .edu.tr, .gov.tr gibi kategoriye özel uzantılarda ek belge kontrolü gerektiğinden süreç birkaç iş günü uzayabilir.

Aldığım .tr alan adını başka bir kayıt kuruluşuna transfer edebilir miyim?

Evet, TRABİS altyapısı kayıt kuruluşları arası transfere izin verir. Transfer, eski ve yeni kayıt kuruluşu arasında elektronik onay akışıyla gerçekleştirilir; süreç genel domain transfer mantığına benzer şekilde işler.

Yenilemeyi unutursam alan adımı kaybeder miyim?

Yenileme süresi dolduğunda alan adı önce askıya alınır, ardından belirli bir süre içinde yenilenmezse serbest bırakılabilir ve başka biri tarafından tescil edilebilir hale gelir. Bu riski önlemek için otomatik yenileme seçeneğini aktif tutmanız veya yenileme tarihini takip etmeniz önerilir.

Büyükweb Hizmetleri

.tr alan adınızı tescil ettirdikten sonra projenizi hayata geçirmek için:

• Web Hosting — Günlük otomatik yedekleme dahil, güvenilir barındırma paketleri

Sorularınız için 0850 302 60 70 numaralı satış öncesi destek numaramızdan bize ulaşabilir veya iletişim sayfası üzerinden mesaj bırakabilirsiniz.