Linux'ta Ağ Yönetimi: ip, netstat ve ss Komutları

Sunucu yönetiminin önemli bir kısmını ağ bağlantılarını izlemek ve yapılandırmak oluşturur. Linux'ta ip, netstat ve ss komutları, ağ durumunu anlık olarak görmenizi ve sorunları teşhis etmenizi sağlar. Bu rehberde Linux ağ yönetiminin temel araçlarını ele alıyoruz.

Ağ Arayüzü Yönetimi: ip Komutu

ip komutu, eski ifconfig komutunun modern halefidir. Ağ arayüzleri, yönlendirme ve tünel yönetimi için kullanılır.

Ağ Arayüzlerini Listeleme

ip addr show          # Tüm arayüzler
ip addr show eth0     # Belirli arayüz
ip a                  # Kısaltma

Çıktı örneği:

2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP>
    inet 192.168.1.100/24 brd 192.168.1.255 scope global eth0
    inet6 fe80::1/64 scope link

IP Adresi Ekleme/Kaldırma

# IP adresi ekle
ip addr add 192.168.1.200/24 dev eth0

# IP adresi kaldır
ip addr del 192.168.1.200/24 dev eth0

Ağ Arayüzünü Açma/Kapatma

ip link set eth0 up       # Arayüzü aç
ip link set eth0 down     # Arayüzü kapat

Yönlendirme Tablosu

ip route show             # Yönlendirme tablosu
ip route add default via 192.168.1.1    # Varsayılan ağ geçidi ekle
ip route del default                     # Kaldır

Bağlantı Kontrolü: ping ve traceroute

# Bağlantı testi
ping google.com
ping -c 4 8.8.8.8          # 4 paket gönder ve dur

# Rota izleme
traceroute google.com
tracepath google.com       # traceroute alternatifi (root gerektirmez)
mtr google.com             # Kombinasyon (yüklü ise)

DNS Çözümlemesi

# DNS sorgusu
nslookup buyukweb.com
dig buyukweb.com
dig buyukweb.com MX        # MX kayıtları
dig buyukweb.com ANY       # Tüm kayıtlar
host buyukweb.com           # Basit sorgu

# Ters DNS (IP'den domain)
nslookup 185.100.200.50
dig -x 185.100.200.50

Açık Portları Görme: ss Komutu

ss (Socket Statistics), netstat'ın modern ve daha hızlı halefidir.

Temel ss Kullanımı

ss -tuln               # Açık TCP ve UDP portlar (dinlenen)
ss -tulnp              # Process bilgisi ile birlikte
ss -t                  # Sadece TCP bağlantılar
ss -u                  # Sadece UDP bağlantılar
ss -l                  # Sadece dinlenen (listening) portlar

Çıktı örneği:

Netid  State   Recv-Q Send-Q  Local Address:Port  Peer Address:Port
tcp    LISTEN  0      128     0.0.0.0:80           0.0.0.0:*
tcp    LISTEN  0      128     0.0.0.0:443          0.0.0.0:*
tcp    LISTEN  0      128     0.0.0.0:22           0.0.0.0:*
tcp    LISTEN  0      128     0.0.0.0:3306         0.0.0.0:*

Belirli Port Kontrolü

ss -tulnp | grep :80       # 80. portun dinlenip dinlenmediği
ss -tulnp | grep nginx     # nginx portları

Aktif Bağlantılar

ss -tn                      # Mevcut TCP bağlantıları
ss -tnp                     # Process ile birlikte
ss -o state established     # Kurulu bağlantılar

netstat (Eski Yöntem)

netstat hala birçok sistemde mevcuttur:

netstat -tulnp             # ss -tulnp ile aynı
netstat -an                # Tüm bağlantılar
netstat -rn                # Yönlendirme tablosu
netstat -i                 # Arayüz istatistikleri

Güvenlik Duvarı: firewalld ve iptables

firewalld (CentOS/AlmaLinux)

# Durum kontrol
firewall-cmd --state
firewall-cmd --list-all

# Port açma
firewall-cmd --permanent --add-port=8080/tcp
firewall-cmd --reload

# Servis ekleme
firewall-cmd --permanent --add-service=http
firewall-cmd --permanent --add-service=https

# Port kapatma
firewall-cmd --permanent --remove-port=8080/tcp

ufw (Ubuntu/Debian)

ufw status                  # Durum
ufw enable                  # Aktive et
ufw allow 22/tcp            # SSH izin ver
ufw allow 80/tcp            # HTTP izin ver
ufw allow 443/tcp           # HTTPS izin ver
ufw deny 3306/tcp           # MySQL dışarıdan engelle
ufw delete allow 8080/tcp   # Kural sil

Bant Genişliği İzleme

# iftop (kurulum gerekebilir)
iftop -n

# nethogs - process başına bant genişliği
nethogs

# vnstat - istatistik (kurulum gerekebilir)
vnstat -l          # Canlı izleme
vnstat -d          # Günlük istatistik
vnstat -m          # Aylık istatistik

SSH Tünel ve Port Yönlendirme

# Yerel port yönlendirme (local forwarding)
# Uzak sunucunun 3306 portunu yerelde 3307'ye yönlendir
ssh -L 3307:localhost:3306 kullanici@sunucu.com

# Uzak port yönlendirme (remote forwarding)
ssh -R 8080:localhost:80 kullanici@sunucu.com

# SOCKS proxy
ssh -D 1080 kullanici@sunucu.com

Pratik Ağ Sorun Giderme

# Site erişilebilir mi?
curl -I https://siteniz.com

# HTTP yanıt süresi
curl -o /dev/null -s -w "Connect: %{time_connect}s\nTotal: %{time_total}s\n" https://siteniz.com

# SSL sertifika kontrolü
openssl s_client -connect siteniz.com:443 -brief

# DNS propagasyon kontrolü
dig @8.8.8.8 siteniz.com    # Google DNS üzerinden
dig @1.1.1.1 siteniz.com    # Cloudflare DNS üzerinden

Büyükweb VDS Ağ Özellikleri

Büyükweb VDS sunucular, Tier 3 veri merkezinde yüksek hızlı ağ altyapısı üzerinde çalışır. Güvenlik duvarı yapılandırması ve ağ yönetimi için tam root erişimi sağlanmaktadır.

Sonuç

Linux ağ yönetimi için ip, ss ve netstat komutları temel araç setini oluşturur. Sunucunuzda hangi portların açık olduğunu bilmek, gereksiz servisleri kapatmak ve ağ bağlantılarını izlemek güvenlik açısından kritiktir. Bu komutları öğrenmek, ağ sorunlarını hızla teşhis etmenizi sağlar.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Hosting ve Sunucu Terimleri Sozlugu

Terim	Aciklama
VDS	Virtual Dedicated Server - Sanal ozel sunucu
NVMe SSD	Non-Volatile Memory Express - En hizli disk teknolojisi
LiteSpeed	Yuksek performansli web sunucu yazilimi
CloudLinux	Paylasimli hosting icin kaynak izolasyon isletim sistemi
cPanel	Populer web hosting kontrol paneli
Plesk	Web hosting ve sunucu yonetim paneli
KVM	Kernel-based Virtual Machine - Tam sanallastirma teknolojisi
DDoS	Distributed Denial of Service - Dagitik hizmet engelleme saldirisi
SSL/TLS	Veri iletisimini sifreleyen guvenlik protokolu
TTFB	Time to First Byte - Sunucu yanit suresi
CDN	Content Delivery Network - Icerik dagitim agi
WAF	Web Application Firewall - Web uygulama guvenligi duvari
IOPS	Input/Output Operations Per Second - Disk performans olcusu
Uptime	Sunucunun kesintisiz calisma suresi yuzdesi
Bandwidth	Veri transfer kapasitesi

Bu terimleri anlamak, hosting ve sunucu hizmetlerini daha bilinçli secmenize yardimci olur. Detayli bilgi icin Buyukweb blog yazilarini takip edin veya teknik destek ekibimize danisIn.