Linux'ta Disk ve Dosya Sistemi Yönetimi: fdisk, mount ve df Komutları

Sunucu disk yönetimi, sistem yöneticiliğinin temel becerilerinden biridir. Disk dolduğunda ne yapacağınızı bilmek, yeni disk eklemeyi ve dosya sistemini yönetmeyi öğrenmek kritik önem taşır. Bu rehberde Linux disk yönetimini kapsamlı biçimde ele alıyoruz.

Disk Durumunu Kontrol Etme

df - Disk Kullanımı

df -h              # İnsan okunabilir format
df -hT             # Dosya sistemi türü ile
df -i              # Inode kullanımı
df /home           # Belirli dizin

Çıktı örneği:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1        50G   25G   22G  54% /
/dev/sda2       100G   80G   15G  85% /home
tmpfs           3.9G     0  3.9G   0% /dev/shm

Use% %85'i aşıyorsa disk dolmak üzere.

du - Dizin Boyutu

du -sh /home/kullanici    # Tek dizin toplam boyutu
du -sh /home/*/           # Her kullanıcının boyutu
du -sh /var/log/*         # Log boyutları
du -ah /home/ | sort -rh | head -20  # En büyük 20 dosya

lsblk - Blok Cihazları

lsblk                     # Disk ve bölüm listesi
lsblk -f                  # Dosya sistemi bilgisi ile

Çıktı:

NAME   MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINT
sda      8:0    0   50G  0 disk
├─sda1   8:1    0   48G  0 part /
└─sda2   8:2    0    2G  0 part [SWAP]
sdb      8:16   0  100G  0 disk

fdisk ile Disk Bölümlendirme

fdisk, MBR (Master Boot Record) bölüm tabloları için kullanılır. 2TB üzeri diskler için gdisk (GPT) kullanın.

# Disk listesi
fdisk -l

# Belirli disk için
fdisk /dev/sdb

fdisk etkileşimli menüsü:

• n: Yeni bölüm oluştur
• p: Mevcut bölümleri listele
• d: Bölüm sil
• t: Bölüm türü değiştir
• w: Değişiklikleri kaydet ve çık
• q: Kaydetmeden çık

Yeni Bölüm Oluşturma Adımları

fdisk /dev/sdb
> n          # Yeni bölüm
> p          # Primary
> 1          # Bölüm numarası
>            # Başlangıç sektörü (Enter = varsayılan)
> +50G       # 50GB bölüm (veya +100% tamamı için Enter)
> w          # Kaydet ve çık

gdisk ile GPT Bölümlendirme (2TB üzeri)

gdisk /dev/sdb
> n          # Yeni bölüm
> 1          # Bölüm numarası
>            # Başlangıç (Enter)
> +100G      # Boyut
> 8300       # Linux filesystem tipi
> w          # Kaydet

Dosya Sistemi Oluşturma

Bölüm oluşturduktan sonra dosya sistemi formatlaması gerekir.

# ext4 (en yaygın Linux FS)
mkfs.ext4 /dev/sdb1

# xfs (büyük dosyalar için)
mkfs.xfs /dev/sdb1

# NTFS (Windows uyumu için)
mkfs.ntfs /dev/sdb1

mount ile Disk Bağlama

Geçici Bağlama

# Bağlama noktası oluştur
mkdir /mnt/yeni-disk

# Bağla
mount /dev/sdb1 /mnt/yeni-disk

# Kontrol
df -h /mnt/yeni-disk

Kalıcı Bağlama (/etc/fstab)

Sistem yeniden başladığında otomatik bağlanması için /etc/fstab düzenleyin:

# UUID ile
UUID=$(blkid -s UUID -o value /dev/sdb1)
echo "UUID=${UUID} /mnt/yeni-disk ext4 defaults 0 2" >> /etc/fstab

# Veya doğrudan device adı ile (UUID önerilir)
echo "/dev/sdb1 /mnt/yeni-disk ext4 defaults 0 2" >> /etc/fstab

/etc/fstab formatı:

<cihaz>  <bağlama noktası>  <dosya sistemi>  <seçenekler>  <dump>  <pass>
UUID=xxx  /home             ext4             defaults       0       2

Bağlantıyı Kaldırma

umount /mnt/yeni-disk
umount /dev/sdb1

Meşgul ise:

fuser -m /mnt/yeni-disk    # Hangi process kullanıyor?
lsof | grep /mnt/yeni-disk # Açık dosyalar
umount -l /mnt/yeni-disk   # Lazy unmount

SWAP Alan Yönetimi

# Mevcut swap durumu
swapon --show
free -h

# Swap dosyası oluşturma (bölüm yerine)
fallocate -l 4G /swapfile
chmod 600 /swapfile
mkswap /swapfile
swapon /swapfile

# Kalıcı swap için /etc/fstab'a ekle
echo "/swapfile none swap sw 0 0" >> /etc/fstab

LVM (Logical Volume Manager)

LVM, diskleri esnek biçimde yönetmenizi sağlar. Mantıksal birimleri çalışırken büyütebilir ve küçültebilirsiniz.

LVM Kavramları

• PV (Physical Volume): Fiziksel disk veya bölüm
• VG (Volume Group): PV'lerin havuzu
• LV (Logical Volume): VG üzerindeki sanal bölüm

LVM Oluşturma

# Fiziksel birim oluştur
pvcreate /dev/sdb

# Hacim grubu oluştur
vgcreate vg_data /dev/sdb

# Mantıksal birim oluştur
lvcreate -L 50G -n lv_www vg_data

# Dosya sistemi oluştur
mkfs.ext4 /dev/vg_data/lv_www

# Bağla
mount /dev/vg_data/lv_www /var/www

LVM Mantıksal Birimi Büyütme

# Boyutu artır
lvextend -L +20G /dev/vg_data/lv_www

# Dosya sistemini büyüt (ext4 için)
resize2fs /dev/vg_data/lv_www

# xfs için
xfs_growfs /var/www

Büyükweb VDS Disk Yönetimi

Büyükweb VDS sunucular NVMe SSD disklerle donatılmıştır. VDS planında belirtilen disk alanı başlangıçta tek bölüm olarak yapılandırılır. Ek disk ihtiyacı için destek ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Sonuç

Linux disk yönetimi, df ve du ile durum izlemeden fdisk ile bölümlendirme ve mount ile bağlamaya geniş bir konu yelpazesini kapsar. LVM kullanımı, büyüyen sunucularda disk yönetimini çok daha esnek hale getirir. VDS kullanıcıları için bu komutları öğrenmek, disk sorunlarını bağımsız biçimde çözme imkanı sağlar.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Profesyonel Hosting icin Onemli Kriterler

Veri Merkezi Kalitesi

Veri merkezinin tier seviyesi, sunucu barindirma kalitesini dogrudan etkiler. Tier 3 veri merkezleri yedekli guc, soğutma ve ag altyapisi ile %99.982 uptime garantisi sunar. Buyukweb'in Bursa Pendc Tier 3 veri merkezi bu standartlari karsilamaktadir.

Teknik Destek Kalitesi

7/24 ulasılabilir, Turkce ve teknik bilgi sahibi destek ekibi hosting hizmetinin vazgecilmez parcasidir. E-posta, canli destek ve telefon kanallarindan hizli yanit almak ozellikle is surekliligi acisından kritiktir.

Olceklenebilirlik

Isletmeniz buyudukce hosting ihtiyaclariniz da degisir. Paylasimli hostingten VDS'e, VDS'den dedicated sunucuya sorunsuz gecis yapabilmek uzun vadeli planlamaniz icin onemlidir. Buyukweb tum bu gecis sureclerini ucretsiz olarak yonetir.

Yedekleme ve Felaket Kurtarma

Gunluk otomatik yedekleme, tek tikla geri yukleme ve uzak yedekleme secenekleri veri guvenliginiz icin sart. JetBackup ile profesyonel yedekleme cozumu tum Buyukweb hosting paketlerinde standarttir.

Guvenlik Katmanlari

SSL sertifikasi, WAF korumasi, malware tarama, DDoS korumasi ve guvenlik duvari - tum bu katmanlar birlikte calisiarak web sitenizi korur. Buyukweb bu guvenliklerin hepsini standart olarak sunar.