Linux'ta Paket Yönetimi: yum/dnf ve apt Komutları

Linux'ta yazılım kurmanın en yaygın yolu paket yöneticileri aracılığıyladır. Red Hat tabanlı sistemler (CentOS, AlmaLinux, Fedora) dnf/yum kullanırken Debian tabanlı sistemler (Ubuntu, Debian) apt kullanır. Bu rehberde her iki paket yöneticisini karşılaştırmalı olarak ele alıyoruz.

Paket Yöneticisi Nedir?

Paket yöneticisi, yazılımın kurulumu, güncellemesi ve kaldırılmasını otomatize eder:

• Bağımlılıkları (dependencies) otomatik çözer
• Resmi depolara (repository) güvenli erişim sağlar
• Güvenlik güncellemelerini kolaylaştırır
• Yazılım sürümlerini takip eder

dnf / yum (Red Hat Tabanlı)

dnf (Dandified YUM), yum'un modern halefidir. AlmaLinux 8+, CentOS 8+, Fedora 22+ için varsayılandır.

Temel dnf Komutları

# Paket kurma
dnf install nginx
dnf install -y nginx          # Onay sormadan kur

# Güncelleme
dnf update                    # Tüm paketleri güncelle
dnf update nginx              # Belirli paketi güncelle
dnf upgrade                   # update ile aynı (alias)

# Kaldırma
dnf remove nginx
dnf autoremove                # Gereksiz bağımlılıkları kaldır

# Arama
dnf search nginx
dnf search php                # PHP ile ilgili paketler

# Paket bilgisi
dnf info nginx
dnf list installed            # Kurulu paketler
dnf list available            # Mevcut paketler

# Temizlik
dnf clean all                 # Önbelleği temizle

Yardım Araçları

# Hangi paket bir komutu sağlıyor?
dnf provides /usr/bin/nginx

# Yüklü paketin bilgisi
rpm -qi nginx

# Paketin dosyaları
rpm -ql nginx

EPEL Deposu Ekleme

EPEL (Extra Packages for Enterprise Linux) ek paketler sunar:

dnf install epel-release
dnf update

Remi Deposu (PHP Güncel Sürümler)

dnf install https://rpms.remirepo.net/enterprise/remi-release-9.rpm
dnf module enable php:remi-8.1
dnf install php php-fpm php-mysqlnd php-gd php-xml php-mbstring

apt (Debian / Ubuntu)

apt (Advanced Package Tool), Debian tabanlı dağıtımların paket yöneticisidir.

Temel apt Komutları

# Paket listesini güncelle (önce her zaman bunu yapın)
apt update

# Kurulu paketleri güncelle
apt upgrade
apt full-upgrade              # Bağımlılık değişikliklerini de uygula

# Paket kurma
apt install nginx
apt install -y nginx          # Onay sormadan

# Kaldırma
apt remove nginx              # Paketi kaldır (konfig kalır)
apt purge nginx               # Paketi ve konfigürasyonu kaldır
apt autoremove                # Gereksiz bağımlılıkları kaldır

# Arama
apt search nginx
apt show nginx                # Paket bilgisi

# Kurulu paketler
dpkg -l
apt list --installed

# Temizlik
apt clean
apt autoclean

PHP Kurulumu (Ubuntu 22.04)

# Ondrej PPA (güncel PHP sürümleri)
apt install software-properties-common
add-apt-repository ppa:ondrej/php
apt update

# PHP 8.1 kurulumu
apt install php8.1 php8.1-fpm php8.1-mysql php8.1-gd php8.1-xml php8.1-mbstring php8.1-curl php8.1-zip php8.1-intl

Node.js Kurulumu (Ubuntu)

# NodeSource deposu
curl -fsSL https://deb.nodesource.com/setup_20.x | sudo -E bash -
apt install nodejs

# Sürüm kontrol
node --version
npm --version

Ortak Sunucu Yazılımları

LAMP/LEMP Stack

AlmaLinux (LAMP):

dnf install httpd mariadb-server php php-fpm php-mysqlnd
systemctl enable --now httpd mariadb php-fpm

Ubuntu (LEMP):

apt install nginx mysql-server php8.1-fpm php8.1-mysql
systemctl enable --now nginx mysql php8.1-fpm

Redis Kurulumu

# AlmaLinux
dnf install redis
systemctl enable --now redis

# Ubuntu
apt install redis-server
systemctl enable --now redis-server

# Test
redis-cli ping    # PONG döndürmeli

Git Kurulumu

dnf install git    # AlmaLinux
apt install git    # Ubuntu
git --version

Sürüm Sabitleme (Version Pinning)

Belirli bir sürümü sabitlemek için:

dnf:

# Belirli sürüm kur
dnf install nginx-1.20.1

# Güncellenmesini engelle
dnf versionlock add nginx

apt:

# Belirli sürüm kur
apt install nginx=1.18.0-0ubuntu1

# Sabitle
apt-mark hold nginx
apt-mark unhold nginx  # Sabiti kaldır

Güvenlik Güncellemeleri

# Yalnızca güvenlik güncellemeleri (dnf)
dnf update --security

# Ubuntu güvenlik güncellemeleri
apt list --upgradeable | grep security
unattended-upgrades    # Otomatik güvenlik güncellemeleri (kurulum gerekir)

Büyükweb VDS'de Paket Yönetimi

Büyükweb VDS sunucular AlmaLinux 9 ve Ubuntu 22.04 seçenekleri ile gelir. Her iki işletim sistemi için de yukarıdaki komutlar geçerlidir. Minimal kurulum ile başlanması, güvenlik yüzeyini küçültür.

Sonuç

Paket yöneticileri, Linux sunucu yönetiminin en temel araçlarındandır. Red Hat tabanlı sistemlerde dnf/yum, Debian tabanlı sistemlerde apt kullanımı öğrenmek zorunludur. Düzenli güncelleme yapmak, güvenlik açıklarına karşı korunmanın birincil yoludur.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Neden Buyukweb?

Buyukweb, 2009 yilindan bu yana Turkiye'nin guvenilir hosting firmasidir. Bursa Pendc Tier 3 veri merkezinde profesyonel barindirma hizmetleri sunmaktadir.

Teknik Altyapi Avantajlari

• NVMe SSD Diskler: Geleneksel disklere gore 10x daha hizli okuma/yazma
• LiteSpeed Web Server: Apache'ye kiyasla 10x performans artisi
• CloudLinux Izolasyonu: Her hesap icin ayri kaynak limiti
• Imunify360 Guvenlik: Otomatik malware tarama ve engelleme
• DDoS Korumasi: L3, L4, L7 katmanlarinda kapsamli koruma

Musteri Memnuniyeti

5.200'den fazla aktif musteri ile %99.8 uptime garantisi sunuyoruz. 7/24 Turkce teknik destek ekibimiz tum sorulariniza hizla yanit verir. Ucretsiz site tasima hizmeti ile mevcut hosting saglayicinizdan kolayca gecis yapabilirsiniz.

Fiyat-Performans Dengesi

Rekabetci fiyatlarla profesyonel hosting altyapisi sunuyoruz. Yillik odemede ek indirimler, ucretsiz SSL sertifikasi ve gunluk otomatik yedekleme tum paketlerde standarttir.

Kolay Yonetim

cPanel ve Plesk kontrol panelleri ile web sitenizi, e-postalarinizi ve veritabaninizi tek panelden kolayca yonetin. Softaculous ile 400'den fazla uygulamayi tek tikla kurun.

Hosting Sektoru ve Gelecek Trendleri

Dijitallesme ile birlikte hosting sektoru hizla donusuyor. Edge computing, serverless mimariler ve container teknolojileri geleneksel hosting yaklasimlarini tamamliyor. Ancak guvenilir bir fiziksel altyapi her zaman temel gereksinim olmaya devam edecek.

Yapay Zeka ve Hosting

AI destekli guvenlik sistemleri, otomatik optimizasyon araclari ve akilli izleme cozumleri hosting kalitesini artiriyor. Imunify360 gibi AI tabanli guvenlik yazilimlari, saldiri kaliplarini ogrenererek proaktif koruma sagliyor.

Surdurulebilir Hosting

Yesil enerji kullanan veri merkezleri, enerji verimli sunucular ve karbon notr barindirma hizmetleri gelecekte daha onemli hale gelecek. Verimli donanim ve akilli sogutma sistemleri ile enerji maliyetleri azaltiliyor.

5G ve Mobil Oncelik

5G teknolojisinin yayginlasmasi ile mobil trafik daha da artacak. Mobile-first hosting cozumleri, edge caching ve AMP destegi onemini koruyacak. Web sitelerinin mobilde 2 saniyenin altinda yuklenmesi standart beklenti haline geliyor.