Linux'ta Sistem Performans İzleme ve Optimizasyon

Sunucu performansı, web sitenizin hızını ve güvenilirliğini doğrudan etkiler. Yavaşlama ve kaynak tükenmesi sorunlarını proaktif biçimde izleyip çözmek, beklenmedik kesintileri önler. Bu rehberde Linux sunucu performansını izlemenin ve optimize etmenin yollarını ele alıyoruz.

Sistem Kaynaklarına Genel Bakış

Darboğaz Türleri

• CPU Darboğazı: İşlemci kapasitesi yetersiz
• RAM Darboğazı: Bellek doluyor, swap kullanılıyor
• Disk I/O Darboğazı: Disk okuma/yazma yavaş
• Ağ Darboğazı: Bant genişliği tükeniyor

Hızlı Sistem Özeti

# Genel durum
uptime                    # Load average (yük ortalaması)
free -h                   # RAM kullanımı
df -h                     # Disk kullanımı
vmstat 1 5                # CPU, memory, disk özeti

CPU İzleme

Load Average (Yük Ortalaması)

uptime
# Çıktı: 14:30:00 up 5 days, 2:30, 1 user, load average: 0.50, 0.45, 0.40
#         Son 1 dakika  ^     Son 5 dakika ^   Son 15 dakika ^

Load average değerinin yorum:

• CPU çekirdek sayısına eşit = %100 kullanım
• 2 çekirdekli sunucuda 2.0 = tam kapasite
• 2 çekirdekli sunucuda 4.0 = aşım (sorun var)

CPU Kullanımı Detaylı İzleme

# top ile CPU'ya göre sırala (P tuşu)
top -bn1 | head -20

# mpstat (sysstat paketi)
mpstat 1 5          # 1 saniyede bir, 5 kez

# Çekirdek başına kullanım
mpstat -P ALL 1 3

CPU Yoğun Süreçleri Bulma

ps aux --sort=-%cpu | head -10

RAM İzleme

free -h

Çıktı yorumu:

• used: Gerçekten kullanılan
• free: Boş
• buff/cache: Önbellek (gerekirse boşaltılabilir)
• available: Kullanılabilir toplam

Swap Kullanımı

swapon --show        # Swap alanları
vmstat 1 5           # si (swap in), so (swap out) izle

Yüksek swap kullanımı = RAM yetersiz.

RAM Yoğun Süreçleri Bulma

ps aux --sort=-%mem | head -10
smem -t -s rss | tail -10   # smem kuruluysa

Disk I/O İzleme

# iostat (sysstat)
iostat -x 1 5

# Disk aktivitesi izleme
iotop                # Gerçek zamanlı (yüklü ise)
iotop -o -P          # Sadece aktif süreçler

# Blok cihaz istatistikleri
cat /proc/diskstats | grep sda

iostat çıktısında:

• %iowait: CPU, disk I/O beklemede geçirdiği süre (>30% sorun)
• await: Ortalama istek bekleme süresi (ms)
• util: Disk kullanım yüzdesi (>80% yoğun)

Ağ İzleme

# Anlık bant genişliği
iftop -n             # Yüklü ise
nethogs              # Process başına

# Arayüz istatistikleri
ip -s link show eth0

# Bağlantı durumu
ss -s               # Özet
ss -tn              # TCP bağlantıları

sysctl ile Kernel Optimizasyonu

sysctl, çekirdek parametrelerini çalışırken değiştirmenizi sağlar.

Kalıcı Ayarlar (/etc/sysctl.conf veya /etc/sysctl.d/)

nano /etc/sysctl.d/99-performance.conf

# Ağ performansı
net.core.somaxconn = 65535
net.core.rmem_max = 16777216
net.core.wmem_max = 16777216
net.ipv4.tcp_max_syn_backlog = 65536

# TCP zaman aşımı optimizasyonu
net.ipv4.tcp_fin_timeout = 15
net.ipv4.tcp_keepalive_time = 300
net.ipv4.tcp_keepalive_intvl = 30

# Dosya tanımlayıcı limiti
fs.file-max = 2097152

# Swap kullanımını minimize et
vm.swappiness = 10

# Kirli sayfa flushing
vm.dirty_ratio = 15
vm.dirty_background_ratio = 5

Uygulama:

sysctl -p /etc/sysctl.d/99-performance.conf

Web Sunucu Optimizasyonu

PHP-FPM Pool Ayarları

/etc/php-fpm.d/www.conf:

pm = dynamic
pm.max_children = 50
pm.start_servers = 5
pm.min_spare_servers = 5
pm.max_spare_servers = 10
pm.max_requests = 500    # Bellek sızıntısı önlemi

Hesaplama: max_children = Kullanılabilir RAM / PHP işlem başına RAM
Örnek: 2GB RAM, 50MB/PHP = 40 max_children

Performans İzleme Araçları

# Dstat - kapsamlı sistem istatistikleri
dstat -cdngm 1

# Glances - Genel bakış (yüklü ise)
glances

# nmon - Kapsamlı monitör
nmon

Büyükweb VDS Performans

Büyükweb E5-V4 VDS sunucular NVMe SSD ve yüksek frekanslı işlemciler ile yüksek performans sunar. Sunucu kaynaklarını izlemek için htop, dstat ve nmon kurulumu önerilir.

Sonuç

Linux performans izleme, sorunları büyümeden önce tespit etmenin anahtarıdır. CPU için top/mpstat, RAM için free ve vmstat, disk için iostat ve ağ için iftop ile sistematik bir izleme rutini oluşturun. sysctl parametrelerini optimize etmek ek donanım maliyeti olmadan önemli performans kazanımları sağlayabilir.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Turkiye'de Hosting Sektoru 2025-2026

Sektorel Trendler

Turkiye hosting pazari hizla buyumektedir. E-ticaretin genislemesi, dijitallesme calismalarI ve uzaktan calisma trendi hosting talebini artirmaktadir. NVMe SSD, HTTP/3 ve edge computing gibi teknolojiler hosting performansini yeni seviyelere tasimaktadir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hosting sektoru rekabetci bir pazardir. Dusuk fiyat vaat eden ancak altyapı kalitesinden odun veren firmalardan kacinin. Gizli maliyet, yenileme fiyat artisi ve yetersiz destek en sik karsilasilan sorunlardir.

Hosting Firmasi Secim Kriterleri

1. Veri merkezi lokasyonu: Turkiye'de veri merkezi olan firmalari tercih edin
2. Uptime garantisi: Minimum %99.5, ideal %99.8+
3. Teknik destek: 7/24 Turkce destek zorunlu
4. Guvenlik: DDoS korumasi, SSL, WAF dahil olmali
5. Yedekleme: Gunluk otomatik yedekleme olmali
6. Olceklenebilirlik: Ihtiyac artiginda kolayca yukseltme yapilabilmeli
7. Musteri yorumlari: Gercek kullanici deneyimlerini arastirin

Buyukweb 2009'dan beri bu kriterlerin tumunu karsilayarak 5.200+ musteriye guvenilir hosting hizmeti sunmaktadir. Sorulariniz icin 0850 302 60 70 numarasini arayabilir veya destek@buyukweb.com adresine yazabilirsiniz.

Sik Yapilan Hosting Hatalari

Hosting secimi ve yonetiminde en sik karsilasilan hatalar:

1. Sadece Fiyata Bakmak

En ucuz hosting her zaman en iyi secim degildir. Performans, guvenlik ve destek kalitesi fiyattan daha onemlidir. Dusuk maliyetli hostinglerde yenileme fiyatlari genellikle cok daha yuksektir.

2. Yedekleme Almamak

Otomatik yedekleme olsa bile, onemli degisikliklerden once manuel yedek almak hayati onem tasir. Yedeklerin geri yuklenebilirligini test etmeyen sirketler veri kaybi yasadiginda ciddi sorunlarla karsilasir.

3. Guncellemeleri Ertelemek

WordPress, eklentiler ve isletim sistemi guncellemelerini ertelemek guvenlik aciklarına davetiye cikarir. Otomatik guvenlik guncellemeleri yapilandirmak en temel onlemdir.

4. SSL Kullanmamak

Hala SSL sertifikasi olmayan web siteleri mevcut. SSL olmadan Google siralama duser, ziyaretci guveni azalir ve veri guvenligi tehlikeye girer. Ucretsiz Let's Encrypt sertifikasi bile yeterlidir.

5. Kaynak Planlamasi Yapmamak

Trafik artisina hazirliksiz yakalanmak, sitenizin cokmesine neden olabilir. Trafik trendlerini izleyin ve ihtiyac halinde kaynakları zamaninda artirin.