Linux'ta Kullanıcı ve Grup Yönetimi: useradd, usermod ve passwd

Linux çok kullanıcılı bir işletim sistemidir. Her kullanıcı ayrı bir kimliğe sahiptir ve dosyalara erişim bu kimliğe göre kontrol edilir. Sunucu güvenliği açısından her servis için ayrı kullanıcı oluşturmak ve minimum yetki prensibini uygulamak kritik önem taşır.

Linux Kullanıcı Sistemi

/etc/passwd Dosyası

Tüm sistem kullanıcıları /etc/passwd dosyasında tutulur:

root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
www-data:x:33:33:www-data:/var/www:/usr/sbin/nologin
kullanici:x:1000:1000::/home/kullanici:/bin/bash

Alanlar: kullanici:sifre(x):UID:GID:aciklama:evdizini:shell

/etc/shadow Dosyası

Şifreler şifreli olarak /etc/shadow'da tutulur:

cat /etc/shadow    # Root yetkisi gerektirir

Kullanıcı Bilgisini Görme

id                    # Mevcut kullanıcı bilgisi
id kullanici          # Belirli kullanıcı
whoami                # Kullanıcı adı
who                   # Giriş yapmış kullanıcılar
w                     # Aktif kullanıcılar ve işlemleri
last                  # Son giriş listesi

useradd - Kullanıcı Oluşturma

# Temel kullanıcı oluşturma
useradd kullanici

# Ev dizini ile
useradd -m kullanici

# Kabuk belirtme
useradd -m -s /bin/bash kullanici

# Özel ev dizini
useradd -m -d /home/ozel kullanici

# Tam örnek
useradd -m -s /bin/bash -c "Ahmet Yılmaz" -G sudo ahmet

Seçenekler:

• -m: Ev dizini oluştur
• -s: Kabuk (shell) belirt
• -d: Özel ev dizini
• -c: Yorum/açıklama
• -G: Ek gruplar
• -u: UID belirt
• -g: Birincil grup

adduser (Interaktif)

adduser yenikullanici    # Etkileşimli, daha kullanıcı dostu

passwd - Şifre Belirleme

passwd             # Mevcut kullanıcı şifresini değiştir
passwd kullanici   # Başka kullanıcının şifresini değiştir (root)
passwd -l kullanici # Hesabı kilitle
passwd -u kullanici # Kilidi aç
passwd -d kullanici # Şifreyi sil (şifresiz giriş)
passwd -e kullanici # Şifreyi süresi dolmuş yap (ilk girişte değiştirme zorunlu)

usermod - Kullanıcı Değiştirme

# Kullanıcı adı değiştir
usermod -l yeniisim eskiisim

# Ev dizini değiştir
usermod -d /home/yenikonum -m kullanici

# Gruba ekle
usermod -aG sudo kullanici        # sudo grubuna ekle
usermod -aG www-data kullanici    # web grubu

# Kabuk değiştir
usermod -s /bin/bash kullanici
usermod -s /usr/sbin/nologin kullanici  # Giriş engelle

# Hesabı kilitle
usermod -L kullanici

# Kilidini aç
usermod -U kullanici

Önemli: -aG seçeneğindeki -a (append) olmadan mevcut grup üyelikleri silinir!

userdel - Kullanıcı Silme

userdel kullanici        # Kullanıcıyı sil (ev dizini kalır)
userdel -r kullanici     # Kullanıcı ve ev dizinini sil

Grup Yönetimi

# Grup oluşturma
groupadd webgelisitirici

# Gruba kullanıcı ekleme
usermod -aG webgelistirici kullanici

# Grup silme
groupdel webgelistirici

# Kullanıcının gruplarını göster
groups kullanici
id kullanici

# /etc/group dosyasını göster
cat /etc/group

sudo Yetkisi

sudo Grubuna Ekleme

Ubuntu/Debian:

usermod -aG sudo kullanici

CentOS/AlmaLinux:

usermod -aG wheel kullanici

Özel sudo Yetkisi

/etc/sudoers dosyasını düzenlemek için visudo kullanın:

visudo

Örnekler:

# Tam sudo yetkisi
kullanici ALL=(ALL:ALL) ALL

# Şifre sormadan
kullanici ALL=(ALL:ALL) NOPASSWD: ALL

# Sadece belirli komutlar
kullanici ALL=(ALL) /usr/bin/systemctl restart nginx, /usr/bin/systemctl restart php-fpm

Hizmet Kullanıcıları (System Users)

Web sunucusu, veritabanı gibi servisler için kabuk erişimi olmayan kullanıcılar:

# Sistem kullanıcısı (giriş yapamaz)
useradd --system --no-create-home --shell /usr/sbin/nologin servisadi

# www-data kullanıcısı gibi
useradd -r -s /usr/sbin/nologin -d /var/www www-data

SSH Anahtar Tabanlı Kimlik Doğrulama Kurulumu

# Kullanıcı olarak
mkdir -p ~/.ssh
chmod 700 ~/.ssh
nano ~/.ssh/authorized_keys    # Public anahtarı ekle
chmod 600 ~/.ssh/authorized_keys

Public anahtar içeriği (yerel bilgisayardan kopyalayın):

cat ~/.ssh/id_rsa.pub   # Yerel bilgisayarda çalıştırın

Büyükweb VDS Kullanıcı Yönetimi

Büyükweb VDS sunucular root erişimi ile gelir. Güvenlik için root yerine sudo yetkili normal kullanıcı oluşturmak ve root SSH girişini devre dışı bırakmak önerilir.

Sonuç

Linux kullanıcı yönetimi, sunucu güvenliğinin temel taşlarından biridir. Her uygulama için ayrı kullanıcı oluşturmak, minimum yetki prensibini uygulamak ve sudo yetkisini dikkatli kullanmak, güvenli bir sunucu ortamı için şarttır.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Hosting ve Sunucu Terimleri Sozlugu

Terim	Aciklama
VDS	Virtual Dedicated Server - Sanal ozel sunucu
NVMe SSD	Non-Volatile Memory Express - En hizli disk teknolojisi
LiteSpeed	Yuksek performansli web sunucu yazilimi
CloudLinux	Paylasimli hosting icin kaynak izolasyon isletim sistemi
cPanel	Populer web hosting kontrol paneli
Plesk	Web hosting ve sunucu yonetim paneli
KVM	Kernel-based Virtual Machine - Tam sanallastirma teknolojisi
DDoS	Distributed Denial of Service - Dagitik hizmet engelleme saldirisi
SSL/TLS	Veri iletisimini sifreleyen guvenlik protokolu
TTFB	Time to First Byte - Sunucu yanit suresi
CDN	Content Delivery Network - Icerik dagitim agi
WAF	Web Application Firewall - Web uygulama guvenligi duvari
IOPS	Input/Output Operations Per Second - Disk performans olcusu
Uptime	Sunucunun kesintisiz calisma suresi yuzdesi
Bandwidth	Veri transfer kapasitesi

Bu terimleri anlamak, hosting ve sunucu hizmetlerini daha bilinçli secmenize yardimci olur. Detayli bilgi icin Buyukweb blog yazilarini takip edin veya teknik destek ekibimize danisIn.

Teknik Destek ve Yardim Kanallari

Buyukweb olarak musterilerimize birden fazla destek kanali sunuyoruz:

Canli Destek (Tawk.to)

Web sitemiz uzerinden 7/24 canli destek ile aninda yardim alin. Teknik sorulariniz, fatura islemleriniz ve genel bilgi talepleriniz icin canli destek ekibimiz hizmetinizdedir.

Telefon Destegi

0850 302 60 70 numarasindan hafta ici ve hafta sonu teknik destek alabilirsiniz. Acil durumlar ve karmasik sorunlar icin telefon destegi en hizli cozum yoludur.

E-posta Destegi

destek@buyukweb.com adresine detayli sorun tanimlamanizi gonderin. Ekran goruntuleri ve hata mesajlari ile birlikte gonderdiginiz talepler daha hizli cozumlenir.

Musteri Paneli

my.buyukweb.com uzerinden destek talepleri olusturun, faturalarinizi yonetin ve hizmetlerinizi kontrol edin. Ticket sistemi ile tum iletisiminiz kayit altindadir.

Bilgi Bankasi

Blog yazilarimiz ve rehberlerimiz ile sik karsilasilan sorunlarin cozumlerini kendiniz bulabilirsiniz. WordPress kurulumu, DNS ayarlari, e-posta yapilandirmasi gibi konularda adim adim rehberler mevcuttur.

Buyukweb teknik ekibi, hosting alaninda 17 yillik tecrubesi ile her turlu sorununuza profesyonel cozum sunar.