Linux Sunucularda Temel Komut Satırı: Yeni Başlayanlar İçin SSH Rehberi

Web hosting dünyasına adım attığınızda er ya da geç Linux komut satırı ile karşılaşırsınız. SSH üzerinden sunucu yönetimi, pek çok işlemi cPanel'den çok daha hızlı yapmanızı sağlar. Bu rehberde, sunucu yönetimi için bilmeniz gereken temel Linux komutlarını adım adım ele alıyoruz.

SSH Nedir ve Nasıl Bağlanılır?

SSH (Secure Shell), şifreli bir protokol ile uzak sunucuya komut satırı erişimi sağlar.

Windows'ta SSH Bağlantısı

PuTTY ile:

1. PuTTY indir ve aç
2. Host Name: sunucunuz.com veya IP
3. Port: 22
4. Connection Type: SSH
5. Open tıklayın
6. Kullanıcı adı ve şifre girin

Windows Terminal / PowerShell ile:

ssh kullanici@sunucunuz.com
# veya
ssh -p 22 kullanici@IP_ADRESI

macOS/Linux'ta SSH Bağlantısı

Terminal açın:

ssh kullanici@sunucunuz.com
# İlk bağlantıda "yes" yazarak host anahtarını kabul edin
# Şifrenizi girin (görünmez, normal)

SSH Anahtar Tabanlı Kimlik Doğrulama (Daha Güvenli)

# Yerel bilgisayarda SSH anahtar çifti oluştur
ssh-keygen -t rsa -b 4096

# Public anahtarı sunucuya kopyala
ssh-copy-id kullanici@sunucunuz.com

Artık şifre olmadan bağlanabilirsiniz.

Linux Dosya Sistemi Yapısı

Linux'ta her şey "/" (kök) dizininden başlar:

/
├── home/         → Kullanıcı ev dizinleri (/home/kullanici)
├── var/          → Değişken veriler (log dosyaları)
│   ├── log/      → Sistem logları
│   └── www/      → Web dosyaları (bazı sistemlerde)
├── etc/          → Konfigürasyon dosyaları
├── usr/          → Kullanıcı programları
├── tmp/          → Geçici dosyalar
├── root/         → Root kullanıcı ev dizini
└── proc/         → Sistem bilgisi (sanal dosya sistemi)

cPanel hosting'de web dosyalarınız genellikle:

/home/kullaciadi/public_html/

Temel Navigasyon Komutları

pwd - Mevcut Dizini Göster

pwd
# Çıktı: /home/kullanici/public_html

ls - Dosyaları Listele

ls              # Temel liste
ls -l           # Detaylı liste (boyut, tarih, izin)
ls -la          # Gizli dosyalarla detaylı liste
ls -lh          # Boyutları insan okunabilir formatta
ls -lt          # Tarihe göre sıralı

cd - Dizin Değiştir

cd /home/kullanici/    # Mutlak yol ile git
cd public_html          # Göreceli yol ile git
cd ..                   # Bir üst dizine git
cd ~                    # Ev dizinine git
cd -                    # Önceki dizine dön

Dosya ve Dizin İşlemleri

mkdir - Dizin Oluştur

mkdir yeni-klasor
mkdir -p ana/alt/derin    # İç içe dizin oluştur

touch - Boş Dosya Oluştur

touch dosya.txt
touch index.php

cp - Kopyala

cp kaynak.txt hedef.txt           # Dosya kopyala
cp -r kaynak-klasor/ hedef-klasor/ # Klasör kopyala
cp -rp kaynak/ hedef/              # İzinleri koruyarak kopyala

mv - Taşı veya Yeniden Adlandır

mv eski-isim.txt yeni-isim.txt     # Yeniden adlandır
mv dosya.txt /hedef/klasor/         # Taşı
mv klasor/ /yeni/konum/             # Klasör taşı

rm - Sil

rm dosya.txt              # Dosya sil
rm -r klasor/             # Klasör sil (özyinelemeli)
rm -rf klasor/            # Onaysız sil (DİKKATLİ!)
rm *.log                  # Tüm .log dosyalarını sil

Uyarı: rm -rf geri alınamaz. Yanlış kullanım kritik verileri silebilir.

Dosya İçeriği Görüntüleme

cat - Dosya İçeriğini Göster

cat dosya.txt              # Tüm içeriği göster
cat -n dosya.txt           # Satır numarasıyla göster

less - Sayfa Sayfa Göster

less /var/log/apache2/error.log   # Sayfa sayfa görüntüle
# Gezinme: Space (ileri), b (geri), q (çıkış), / (ara)

head ve tail - Başını/Sonunu Göster

head -20 dosya.txt          # İlk 20 satır
tail -50 dosya.txt          # Son 50 satır
tail -f /var/log/error.log  # Canlı log takibi

Metin Editörleri

nano - Kolay Editör (Önerilen Başlangıç)

nano dosya.txt
# Kısayollar:
# Ctrl+O → Kaydet
# Ctrl+X → Çıkış
# Ctrl+W → Bul

vi/vim - Güçlü Editör (Öğrenme Eğrisi Var)

vi dosya.txt
# Modlar: Normal mod (Esc), Ekleme modu (i)
# Kaydet ve çıkış: :wq
# Kaydetmeden çıkış: :q!

Dosya Arama

find - Dosya Bul

find /var/www -name "*.php"          # Tüm PHP dosyaları
find . -name "wp-config.php"          # wp-config'i bul
find /tmp -size +100M                 # 100MB üzeri dosyalar
find . -mtime -7 -name "*.log"        # Son 7 günde değişen loglar

grep - İçerik Ara

grep "hata" dosya.log              # Dosyada kelime ara
grep -r "DB_NAME" /var/www/        # Klasörde özyinelemeli ara
grep -i "error" /var/log/apache2/* # Büyük/küçük harf duyarsız
grep -n "pattern" dosya.txt         # Satır numarasıyla

Sistem Bilgisi Komutları

df -h                # Disk kullanımı
free -h              # RAM kullanımı
top                  # Çalışan process'ler (q ile çıkış)
htop                 # Renkli process monitörü (yüklü ise)
uptime               # Sunucu çalışma süresi
uname -a             # İşletim sistemi bilgisi

Dosya İzinleri

chmod 644 dosya.txt         # rw-r--r-- (dosyalar için)
chmod 755 klasor/            # rwxr-xr-x (klasörler için)
chmod -R 755 public_html/    # Özyinelemeli izin değiştir
chown kullanici:grup dosya   # Sahip değiştir

İzin değerleri:

• 4 = Okuma (r)
• 2 = Yazma (w)
• 1 = Çalıştırma (x)
• 7 = rwx = 4+2+1
• 6 = rw- = 4+2
• 5 = r-x = 4+1

SSH'tan Çıkış

exit
# veya Ctrl+D

Büyükweb VDS'de SSH Erişimi

Büyükweb VDS sunucular root SSH erişimi ile birlikte gelir. Full kontrol imkanı, SSH anahtar desteği ve özelleştirilebilir güvenlik duvarı ile tam sunucu kontrolü sağlar.

Sonuç

Linux komut satırı başlangıçta ürkütücü görünse de temel komutları öğrenmek birkaç saat içinde mümkündür. pwd, ls, cd, mkdir, cp, mv, rm ve grep komutları, sunucu yönetiminin %80'ini karşılar. SSH erişimi ile hem hosting hem de VDS/dedicated sunucu yönetiminde büyük verimlilik kazanırsınız.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.