Linux'ta vim Metin Editörü: Hızlı Başlangıç Rehberi

vim (vi improved), Linux'un en güçlü ve en yaygın metin editörlerinden biridir. Yüksek öğrenme eğrisi olan vim, öğrenildikten sonra terminal içinde son derece verimli dosya düzenlemeye olanak tanır. Neredeyse her Linux sisteminde kurulu olarak gelir.

vim vs nano: Hangisini Seçmeli?

Özellik	vim	nano
Öğrenme eğrisi	Yüksek	Düşük
Performans	Çok hızlı	Hızlı
Her sistemde var mı?	Evet (vi olarak)	Genellikle
Programlama özellikleri	Güçlü	Temel
Terminal desteği	Mükemmel	İyi

Başlangıç için: nano, uzun vadeli verimlilik için vim önerilir.

vim'i Başlatma

vim dosya.txt          # Var olan dosyayı aç
vim yeni-dosya.php     # Yeni dosya oluştur
vim +10 dosya.txt      # 10. satırdan aç
vim /etc/nginx/nginx.conf

vim Modları

vim'in en önemli kavramı: modlar

Normal Mod (Varsayılan)

vim açıldığında bu modda başlar. Komutlar burada verilir.

Ekleme Modu (Insert Mode)

Metin yazmak için. Normal moddan giriş: i tuşu

Komut Modu (Command Mode)

Kaydetme, çıkış gibi işlemler için. Normal moddan giriş: : tuşu

Temel Hareketler (Normal Mod)

h  ← Sol
j  ↓ Aşağı
k  ↑ Yukarı
l  → Sağ

w  Sonraki kelimeye git
b  Önceki kelimeye git
e  Kelimenin sonuna git

0  Satır başı
$  Satır sonu

gg  Dosya başı
G   Dosya sonu
:10 10. satıra git (komut modu)

Ekleme Moduna Geçiş

Normal modda şu tuşlarla ekleme moduna geçilir:

i  İmlecin soluna ekle
a  İmlecin sağına ekle
I  Satır başına ekle
A  Satır sonuna ekle
o  Altına yeni satır aç ve ekle
O  Üstüne yeni satır aç ve ekle

Normal moda dönmek için: Esc veya Ctrl+C

Kaydet ve Çıkış (Komut Modu)

Normal moddayken : tuşuna basın:

:w           # Kaydet
:q           # Çıkış (değişiklik yoksa)
:wq          # Kaydet ve çık
:q!          # Kaydetmeden çık (değişiklikleri at)
:x           # :wq ile aynı (sadece değişmişse kaydeder)

ZZ           # :wq kısaltması (komut moduna gerek yok)
ZQ           # :q! kısaltması

Düzenleme Komutları (Normal Mod)

x    Karakter sil (Delete gibi)
dd   Satırı sil
dw   Kelimeyi sil
d$   Satır sonuna kadar sil
d0   Satır başına kadar sil

yy   Satırı kopyala (yank)
yw   Kelimeyi kopyala
y$   Satır sonuna kadar kopyala

p    Yapıştır (sonrasına)
P    Yapıştır (öncesine)

u    Geri al (Undo)
Ctrl+r  İleri al (Redo)

r    Tek karakter değiştir (replace)
cw   Kelimeyi değiştir (ekleme moduna girer)
cc   Satırı değiştir

.    Son komutu tekrarla

Arama ve Değiştirme

/kelime     Aşağı arama
?kelime     Yukarı arama
n           Sonraki eşleşme
N           Önceki eşleşme

:%s/eski/yeni/g     Tümünü değiştir
:%s/eski/yeni/gc    Tümünü değiştir (her seferinde onay)
:5,20s/eski/yeni/g  Satır aralığında değiştir

Çoklu Satır Seçim (Görsel Mod)

v    Karakter bazlı seçim
V    Satır bazlı seçim
Ctrl+v  Dikdörtgen seçim

Seçim sonrası:
y    Kopyala
d    Sil
>    Girintile (indent)
<    Girintiyi azalt

Dosya İşlemleri (Komut Mod)

:e /etc/nginx/nginx.conf    # Yeni dosya aç
:split dosya2.txt           # Yatay böl
:vsplit dosya2.txt          # Dikey böl
Ctrl+w Ctrl+w               # Bölmeler arası geçiş
:close                      # Aktif bölmeyi kapat

:tabnew dosya.txt           # Yeni sekme
:tabnext / :tabprev         # Sekme değiştir

.vimrc ile Konfigürasyon

~/.vimrc dosyası vim'i kişiselleştirir:

" Satır numarası göster
set number

" Sözdizim renklendirme
syntax on

" Arama vurgulama
set hlsearch

" Girintileme
set tabstop=4
set shiftwidth=4
set expandtab

" Otomatik girintileme
set autoindent

" UTF-8
set encoding=utf-8

" Renk şeması
colorscheme desert

Pratik vim Kullanım Örnekleri

# Konfigürasyon dosyası düzenle
vim /etc/nginx/nginx.conf

# Sonradan kaydet (sudo gerekli)
:w !sudo tee %

# wp-config.php'de veritabanı şifresini değiştir
/DB_PASSWORD         # Ara
n                    # Sonraki eşleşme
cw                   # Kelimeyi değiştir
yeni_sifre          # Yaz
Esc                  # Normal moda dön
:wq                  # Kaydet ve çık

Büyükweb VDS'de vim

Büyükweb VDS sunucular ile SSH erişiminde vim veya nano tercihine göre sunucu konfigürasyon dosyalarını düzenleyebilirsiniz.

Sonuç

vim başlangıçta karmaşık görünse de temel komutları öğrenmek için birkaç saatlik pratik yeterlidir. i ile ekleme moduna geç, Esc ile normal moda dön ve :wq ile kaydet/çık prensiplerini hatırlayın. Düzenli kullanımla vim, terminalde en hızlı dosya düzenleme aracına dönüşür.

---

Pratik Linux Komutlari

Dosya Yonetimi

find ile kriterlere gore arama yapin. du -sh ile dizin boyutu, ncdu ile interaktif analiz. locate ile hizli dosya bulma. rsync ile dosya senkronizasyonu.

Surec Yonetimi

ps aux ile surecleri goruntuleyin. kill -9 ile sonlandirin. nohup ile arka planda calistirin. screen/tmux ile coklu terminal. systemctl ile servis yonetimi.

Metin Isleme

grep -r ile arama, sed ile toplu degisiklik, awk ile sutun cikarma. jq ile JSON isleme. tail -f ile canli log takibi. wc ile satir/kelime sayma.

Ag Komutlari

ss -tulpn ile portlar, curl ile HTTP istekleri, mtr ile traceroute, tcpdump ile trafik yakalama. dig ile DNS sorgulari. wget ile dosya indirme.

Zamanlama

crontab -e ile zamanlanmis gorevler. Yedekleme, temizlik otomasyonu. systemd timer ile gelismis zamanlama.

Disk Yonetimi

df -h ile kullanim, lsblk ile diskler. LVM ile esnek yonetim. RAID yapilandirmasi.

Sik Sorulan Sorular

Nereden baslamaliyim?

Temel komutlar (ls, cd, cp, mv, rm), editior (nano/vim), izinler (chmod) ve paket yonetimi (apt/dnf) ile baslayin.

Bash script nasil yazilir?

#!/bin/bash ile baslayin. Degiskenler, kosullar, donguler ogrenin. chmod +x ile calistirin.

Sonuc

Linux komut satiri sunucu yonetiminin vazgecilmez aracidir. Pratik yaparak becerilerinizi gelistirin.

En Sik Kullanilan Linux Komutlari

Komut	Aciklama	Ornek
ls -la	Detayli dosya listesi	ls -la /var/www
grep -r	Icerik arama	grep -r "error" /var/log
find	Dosya bulma	find / -name "*.conf"
chmod	Izin degistirme	chmod 755 dosya.sh
chown	Sahiplik degistirme	chown www-data /var/www
systemctl	Servis yonetimi	systemctl restart nginx
journalctl	Log goruntuleme	journalctl -u nginx -f
df -h	Disk kullanimi	df -h /
free -m	Bellek kullanimi	free -m
ss -tulpn	Ag baglantilari	ss -tulpn

Shell Scripting Temelleri

Bash script ile tekrarli gorevleri otomatiklestirin:

Yedekleme Scripti

Otomatik yedekleme ile veritabani ve dosyalarinizi duzenli yedekleyin. mysqldump ile veritabani, tar ile dosya arsivi olusturun.

Disk Izleme

Disk kullanimini izleyen ve esik degerini astiginda bildirim gonderen script yazin.

Log Analiz

Apache/Nginx loglarini analiz ederek en cok ziyaret edilen sayfalar ve supheli IP adresleri raporlayan script olusturun.

Hosting ve Sunucu Terimleri Sozlugu

Terim	Aciklama
VDS	Virtual Dedicated Server - Sanal ozel sunucu
NVMe SSD	Non-Volatile Memory Express - En hizli disk teknolojisi
LiteSpeed	Yuksek performansli web sunucu yazilimi
CloudLinux	Paylasimli hosting icin kaynak izolasyon isletim sistemi
cPanel	Populer web hosting kontrol paneli
Plesk	Web hosting ve sunucu yonetim paneli
KVM	Kernel-based Virtual Machine - Tam sanallastirma teknolojisi
DDoS	Distributed Denial of Service - Dagitik hizmet engelleme saldirisi
SSL/TLS	Veri iletisimini sifreleyen guvenlik protokolu
TTFB	Time to First Byte - Sunucu yanit suresi
CDN	Content Delivery Network - Icerik dagitim agi
WAF	Web Application Firewall - Web uygulama guvenligi duvari
IOPS	Input/Output Operations Per Second - Disk performans olcusu
Uptime	Sunucunun kesintisiz calisma suresi yuzdesi
Bandwidth	Veri transfer kapasitesi

Bu terimleri anlamak, hosting ve sunucu hizmetlerini daha bilinçli secmenize yardimci olur. Detayli bilgi icin Buyukweb blog yazilarini takip edin veya teknik destek ekibimize danisIn.